Phong tỏa tài khoản của pháp nhân thương mại để thi hành án

Phong tỏa tài khoản được áp dụng khi nào, căn cứ nào để cơ quan thi hành án ra quyết định và pháp nhân thương mại có nghĩa vụ gì khi bị áp dụng biện pháp cưỡng chế này?

Từ ngày 01/7/2026, Nghị định 251/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, lần đầu tiên quy định đầy đủ về trình tự, thủ tục thi hành án hình sự đối với pháp nhân thương mại. Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định về phong tỏa tài khoản để bảo đảm thi hành án đối với pháp nhân thương mại trong một số trường hợp nhất định.

Phong tỏa tài khoản là gì?

Theo quy định của pháp luật hiện hành, phong tỏa tài khoản là biện pháp được áp dụng nhằm ngăn chặn việc dịch chuyển tài sản, bảo đảm cho việc giải quyết vụ án hoặc thi hành bản án, quyết định của Tòa án.

Theo Điều 129 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025), biện pháp này được áp dụng đối với người bị buộc tội trong trường hợp pháp luật quy định hình phạt tiền, tịch thu tài sản hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại khi có căn cứ xác định người đó có tài khoản tại tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước. Việc phong tỏa cũng có thể áp dụng đối với tài khoản của người khác nếu có căn cứ xác định số tiền trong tài khoản liên quan đến hành vi phạm tội.

Bên cạnh đó, Điều 114 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 cũng quy định phong tỏa tài khoản là một biện pháp khẩn cấp tạm thời nhằm bảo đảm việc giải quyết vụ án hoặc thi hành án khi có căn cứ cho rằng người có nghĩa vụ có tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước.

Khi nào pháp nhân thương mại bị phong tỏa tài khoản để thi hành án?

Theo Điều 17 Nghị định 251/2026/NĐ-CP, phong tỏa tài khoản là một trong các biện pháp cưỡng chế thi hành án đối với pháp nhân thương mại, bên cạnh các biện pháp như:

• Kê biên tài sản;
• Tạm giữ tài liệu, chứng từ, thiết bị chứa dữ liệu điện tử;
• Tạm giữ hoặc thu hồi con dấu của pháp nhân thương mại.

Căn cứ Điều 24 Nghị định 251/2026/NĐ-CP, biện pháp phong tỏa tài khoản được áp dụng trong các trường hợp sau:

• Thi hành cưỡng chế đối với hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn trong trường hợp đình chỉ toàn bộ các lĩnh vực hoạt động.
• Thi hành cưỡng chế đối với hình phạt cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong tất cả các lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn.
• Thi hành cưỡng chế đối với biện pháp tư pháp theo bản án hoặc quyết định của Tòa án.

Như vậy, không phải mọi pháp nhân thương mại bị kết án đều bị phong tỏa tài khoản. Biện pháp này chỉ được áp dụng khi thuộc các trường hợp cưỡng chế được pháp luật quy định.

Căn cứ để ra quyết định phong tỏa tài khoản

Theo Điều 23 Nghị định 251/2026/NĐ-CP, cơ quan thi hành án hình sự chỉ được ra quyết định phong tỏa tài khoản khi có đầy đủ các căn cứ sau:

• Bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật;
• Biên bản về việc pháp nhân thương mại không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ bản án, quyết định của Tòa án;
• Có căn cứ xác định pháp nhân thương mại có tài khoản tại tổ chức tín dụng, Kho bạc Nhà nước, công ty chứng khoán hoặc Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam;
• Có tài liệu xác minh thông tin về các tài khoản của pháp nhân thương mại.

Đây là những căn cứ bắt buộc nhằm bảo đảm việc áp dụng biện pháp cưỡng chế đúng đối tượng và đúng quy định pháp luật.

Trình tự xác minh trước khi phong tỏa tài khoản

Sau khi lập biên bản về việc pháp nhân thương mại không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ bản án, trong thời hạn 03 ngày làm việc, cơ quan thi hành án hình sự phải có văn bản yêu cầu các tổ chức liên quan cung cấp thông tin về tài khoản của pháp nhân thương mại, bao gồm:

• Tổ chức tín dụng;
• Kho bạc Nhà nước;
• Công ty chứng khoán;
• Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam.

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu, các đơn vị này có trách nhiệm cung cấp thông tin theo quy định. Cơ quan thi hành án chỉ được sử dụng các thông tin thu thập được đúng mục đích thi hành án và phải bảo đảm bí mật theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, pháp nhân thương mại cũng có trách nhiệm cung cấp các thông tin về tài khoản khi được yêu cầu, bao gồm:

• Tên đơn vị nơi mở tài khoản;
• Số tài khoản;
• Các thông tin khác có liên quan đến tài khoản.

Quyết định phong tỏa tài khoản được thực hiện như thế nào?

Sau khi hoàn tất việc xác minh, trong thời hạn 03 ngày làm việc, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự sẽ ban hành quyết định phong tỏa tài khoản.

Việc phong tỏa được thực hiện theo từng trường hợp cụ thể:

• Nếu thi hành hình phạt đình chỉ hoạt động trong tất cả các lĩnh vực, hoặc cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong tất cả các lĩnh vực, cấm huy động vốn, cơ quan thi hành án sẽ phong tỏa toàn bộ tài khoản của pháp nhân thương mại.
• Nếu thi hành biện pháp tư pháp, quyết định chỉ phong tỏa số tiền hoặc số chứng khoán tương ứng với số tiền phải thi hành và chi phí tổ chức cưỡng chế.

Việc xác định phạm vi phong tỏa giúp bảo đảm biện pháp cưỡng chế phù hợp với nội dung bản án và không vượt quá phạm vi cần thiết.

Pháp nhân thương mại là gì?

Theo Điều 75 Bộ luật Dân sự năm 2015, pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận sau khi thu được được phân chia cho các thành viên.

Đây chủ yếu là các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế hoạt động vì mục đích sinh lợi như:

• Công ty trách nhiệm hữu hạn;
• Công ty cổ phần;
• Công ty hợp danh;
• Các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác theo quy định của pháp luật.

Ngược lại, các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức xã hội, quỹ từ thiện, quỹ xã hội, doanh nghiệp xã hội… thuộc nhóm pháp nhân phi thương mại và không hoạt động với mục tiêu chính là phân chia lợi nhuận.

Kết luận

Có thể thấy, từ ngày 01/7/2026, Nghị định 251/2026/NĐ-CP đã bổ sung cơ sở pháp lý rõ ràng về phong tỏa tài khoản đối với pháp nhân thương mại trong quá trình thi hành án hình sự. Biện pháp này chỉ được áp dụng khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định và phải trải qua quy trình xác minh chặt chẽ trước khi cơ quan thi hành án ban hành quyết định.

Nếu quý vị và các bạn còn băn khoăn hoặc có tình huống cụ thể liên quan đến pháp luật, có thể liên hệ với Luật sư 360 theo thông tin được đăng tải trên website và các kênh mạng xã hội chính thức của Luật sư 360. Đội ngũ Luật sư 360 sẽ hỗ trợ, tư vấn chi tiết để giúp bạn hiểu rõ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật hiện hành.

Trân trọng kính chào!