Cho thôi việc, hạ bậc viên chức không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ

Từ ngày 01/7/2026, chính sách quản lý viên chức có nhiều thay đổi đáng chú ý theo Nghị định 259/2026/NĐ-CP. Lần đầu tiên, pháp luật quy định cơ chế hạ bậc viên chức đối với trường hợp không còn đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm. Đây được xem là bước thay đổi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức, đồng thời gắn kết quả đánh giá với việc bố trí, sử dụng và quản lý nhân sự trong đơn vị sự nghiệp công lập.

Khi nào viên chức bị hạ bậc nghề nghiệp?

Theo Điều 25 Nghị định 259/2026/NĐ-CP, việc thay đổi bậc nghề nghiệp của vị trí việc làm không chỉ bao gồm trường hợp nâng lên bậc cao hơn mà còn có thể thực hiện theo chiều ngược lại.

Cụ thể, khoản 5 Điều 25 quy định viên chức bị hạ bậc nghề nghiệp trong hai trường hợp:

• Không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ theo bậc nghề nghiệp của vị trí việc làm, căn cứ vào kết quả đánh giá, xếp loại hằng năm và kết quả theo dõi, đánh giá thường xuyên;
• Theo nguyện vọng của viên chức và được cấp có thẩm quyền chấp thuận.

Đây là điểm mới so với các quy định trước đây khi việc quản lý viên chức được thực hiện theo hướng gắn năng lực thực tế với bậc nghề nghiệp đang đảm nhiệm.

Khoản 5 Điều 25 Nghị định 259/2026/NĐ-CP quy định:

• Viên chức không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ theo bậc nghề nghiệp của vị trí việc làm căn cứ kết quả đánh giá, xếp loại và theo dõi thường xuyên thì có thể bị hạ bậc nghề nghiệp.
• Viên chức cũng có thể được hạ bậc nghề nghiệp theo nguyện vọng nếu được cấp có thẩm quyền đồng ý.

Việc hạ bậc viên chức được thực hiện trên cơ sở nào?

Không phải mọi trường hợp đánh giá chưa tốt đều dẫn đến việc hạ bậc nghề nghiệp. Theo khoản 3 Điều 25 Nghị định 259/2026/NĐ-CP, việc thay đổi bậc nghề nghiệp phải bảo đảm phù hợp với năng lực và hiệu quả thực hiện công việc của viên chức.

Các tiêu chí được xem xét gồm:

• Mức độ hoàn thành nhiệm vụ;
• Độ khó, tính chất phức tạp của công việc;
• Chất lượng sản phẩm, kết quả thực hiện nhiệm vụ;
• Trách nhiệm cá nhân;
• Mức độ ảnh hưởng của công việc đối với hoạt động của đơn vị.

Bên cạnh đó, việc bố trí bậc nghề nghiệp phải bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan và phù hợp với tỷ lệ viên chức theo từng bậc nghề nghiệp đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Không còn bậc nghề nghiệp phù hợp có thể bị cho thôi việc

Nghị định cũng quy định rõ trường hợp sau khi xem xét mà không còn bậc nghề nghiệp thấp hơn phù hợp với năng lực, trình độ của viên chức thì người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập sẽ xem xét:

• Giải quyết chế độ thôi việc; hoặc
• Thực hiện tinh giản biên chế theo quy định của pháp luật.

Như vậy, hạ bậc viên chức được coi là một giải pháp trước khi xem xét đến các biện pháp mạnh hơn như thôi việc hoặc tinh giản biên chế.

Viên chức không hoàn thành nhiệm vụ có thể bị cho thôi việc

Bên cạnh cơ chế hạ bậc nghề nghiệp, Luật Viên chức năm 2025 cũng bổ sung quy định về việc chấm dứt hợp đồng làm việc đối với viên chức không đáp ứng yêu cầu chuyên môn hoặc vị trí việc làm.

Khoản 4 Điều 22 Luật Viên chức năm 2025 quy định viên chức có thể bị chấm dứt hợp đồng làm việc trong các trường hợp:

• Bị xử lý kỷ luật bằng hình thức buộc thôi việc;
• Bị xếp loại chất lượng ở mức không hoàn thành nhiệm vụ vì lý do chuyên môn, nghiệp vụ hoặc không đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm;
• Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật hoặc theo thỏa thuận.

Ngoài ra, theo khoản 2 Điều 26 Luật Viên chức năm 2025, căn cứ kết quả đánh giá, xếp loại định kỳ hoặc hằng năm, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định:

• Đào tạo, bồi dưỡng, điều động hoặc bổ nhiệm;
• Thực hiện chế độ tiền lương, tiền thưởng và các chính sách khác;
• Bố trí viên chức vào vị trí việc làm có trình độ thấp hơn hoặc cho thôi việc đối với trường hợp không hoàn thành nhiệm vụ hoặc không đáp ứng yêu cầu công việc.

So với quy định trước đây có gì mới?

Theo Nghị định 115/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 85/2023/NĐ-CP), việc quản lý viên chức chủ yếu tập trung vào:

• Bổ nhiệm chức danh nghề nghiệp;
• Thay đổi chức danh nghề nghiệp;
• Thăng hạng chức danh nghề nghiệp.

Các quy định này chưa có cơ chế hạ bậc viên chức khi không đáp ứng yêu cầu công việc, cũng chưa xây dựng hệ thống quản lý theo bậc nghề nghiệp của vị trí việc làm như Nghị định 259/2026/NĐ-CP.

Kết luận

Từ ngày 01/7/2026, việc hạ bậc viên chức trở thành một cơ chế quản lý mới nhằm bảo đảm việc sử dụng đúng năng lực của đội ngũ viên chức. Đồng thời, nếu viên chức tiếp tục không đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm hoặc bị đánh giá không hoàn thành nhiệm vụ thì có thể bị bố trí công việc ở trình độ thấp hơn hoặc chấm dứt hợp đồng làm việc theo quy định của pháp luật.

Nếu quý vị và các bạn còn băn khoăn hoặc có tình huống cụ thể liên quan đến pháp luật, có thể liên hệ với Luật sư 360 theo thông tin được đăng tải trên website và các kênh mạng xã hội chính thức của Luật sư 360. Đội ngũ Luật sư 360 sẽ hỗ trợ, tư vấn chi tiết để giúp bạn hiểu rõ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật hiện hành.

Trân trọng kính chào!